Artykuł O mieście Kobryń: 1917 - 1941

17 верасня ў Кобрыне з' явіўten 83 - і пяхотни pułk імя Рамуальда Траўгута, ten, які вясной byў накіраваны na захад. U хуткім godzina з bok Брэста падышлі гітлераўскія часці. Pułk dzielny рушиў насустрач. U ім jestem kawał мясцових chłopiecў, і цяпер яни адстойвалі nie чужия ім інтарэсы, a абаранялі swój горад. Праціўнік заняў пазіцыі na беразе kanał Боны, чакаў гетай адчайнай атакі: карабіны з апошняй абоймай patronў супраць aўтаматаў і куляметаў... Сотні салдат- пехацінцаў паляглі na гетай кобринськай ускраіне, piekło pałka нічога nie засталося.

Жыхары горада правялі жахлівую бяссонную ноч. Чакалі, што фашисти вось-вось уварвуцца ў іх pani. Але раніца принесла вестку, якая абнадзейвала: з усходу рухаєцца Чырвоная армія. Некалькі дзен u Кобрыне панавала безуладдзе, паліцыя і прадстаўнікі польськай адміністрацыі ўцяклі або недзе хаваліся. Pas ініцыятыве przeszłość członekў КПЗБ, якія ўзялі na сябе клопат аб цывільным насельніцтве, сталі арганізоўвацца атради самаабарони. I іх далучыліся вязні канцлагера ў Бярозе-Картузскай. Яны раззброілі туремних наглядчикаў і мясцових паліцэйскіх. 18 верасня na дапамогу кобринцам прибиў з Дзівіна атрад пад камандаваннем Е.Р.Moździerz. Былы палітзняволены при царизме, удзельнік грамадзянськай вайни, ен узначаліў мясцовия сілы самаабарони, якія выраслі i 500 чалавек. (Пазней u сувязі з 50-годдзем Кастрычніцкай рэвалюцыі яго ўзнагародзілі орденам Чырвонай Зоркі.) Tak нарадзілася roboczy гвардия Кобрына, якая паклала канец марадзерству і паніцы ў горадзе і наваколлі, наладзіла ахову важнейших аб'ектаў. Некалькі разоў атраду давялося адбіваць спроби диверсантаў узарваць чигуначни most цераз Mukhavets.

Сонечным rana 22 верасня 1939 r. з bok Маскоўськай шаши ў Кобрын увайшлі савецкія танкі. Nastałem doўгачаканає визваленне. Сустрэча вылілася ў сапраўднає święty: жихари апранулі лепшия ўbor, жанчини ў традицийним палескім вишиваним адзенні падносілі вызваліцелям хлеб-соль. Most цераз Mukhavets byў spalony яшче при з'яўленні Niemiecў, і цяпер pas раце плавалі туди-сюди лодкі з людзьмі, якія жадалі бліжэй пазнаеміцца з савецкімі салдатамі. A nieўzabawa знайшліся і добраахвотнікі, якія na чале з вопитним ста-ляром Спірыдонам Гузарам пачалі ўзводзіць наплаўни most. Будавалі яго, стоячи pas pasek u асенняй халоднай ва-дзе. A тим zegar калону czołgў, якая спынілася na беразе, засыпалі букетамі кветак. Стыхійна пачаўten мітынг. Nad галовамі пранесліся самалети, якія раскідвалі лістоўкі. Гэта byў яркі, цудоўни дзень u жыцці кобринцаў, узнагарода za дваццацігадовыя пакути, выпрабаванні і мужнасць.

Na наступни дзень кіраўнікі Рабочай гвардыі Кобрына сустрэліся з палітработнікамі танкавага падраздзялення арміі В.І.Чуйкова. Byў створани sztab самаабарони, які размясціўten ў невялікім драўляним будинку билога гарадськога магістрата na bańkaўськай плошчи. Барацьба яшче nie закончилася, u навакольнай мясцовасці арудавалі banda жандараў, паліцэйскіх і асаднікаў. Bujny іх група jestem раззброєна ва ўрочишчи Багач rozżarzając w. Калюхі. Дзейнічалі атради ў Гарадцы, Антопалі і Жабінцы. Roboczy гвардия виконвала pal функцыі i канца 1939 r. Пазней Кобрынскі гарадскі Савет na ўшанаванне памяці аб тих dzień пастанавіў назваць адну з вуліц Чырвонагвардзейскай, drugi - Чырвонаармейскай.

Dla арганізацыі новага жицця горада сюди прыбылі некалькі груп партийних і савецкіх работнікаў з БССР, і сярод іх - Ц.Ф.Субоцін, сакратар аднаго з komitetў rejonowy na Гомельшчыне, депутат Вярхоўнага Савета рэспублікі. Ен stoў старшиней камітэта Часовага кіравання, u magazyn якога ўвайшлі і билия падпольшчыкі, członek КПЗБ А.І.Федасюк, А.П.Карпук, Ф.Б.Масліевіч, П.Д.Газук і іншыя. Праблем jestem нямала: забеспяченне насельніцтва прадуктамі, арганізацыя гандлю і дастаўкі, медицинськага абслугоўвання, аднаўленне praca некаторих прадприємстваў, чыгункі і пошти. Трэба jestem вирашаць питанне і аб бежанцах з акупіраванай Германіяй Польшчы.

Разгарнулася культурна-асветная praca. U будинку гімназіі адкрилася бясплатная сяредняя szkoła, u якую piekło raz jestem принята 120 вучняў. Спецыяльныя kurs рыхтавалі lodoszreńўнікаў пачатковай szkoła з мясцовага пісьменнага насельніцтва. Stanąłem працаваць центральная гарадськая бібліятэка, a ў веськах з' явіліся хати- чытальні. Але тета былі толькі першия крокі, треба jestem заканадаўча визначиць далейши las жихароў Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі.

U ходзе падрихтоўherbata кампаніі pas вибарах депутатаў u ludowy wschód Заходняй Беларусі працоўния ў пераважнай большасці выказаліся za nowy ўustrój. U Беласток, месца правядзення wschód, piekło Кобрына wyjechałem вялікая депутацкая де-легация, якая 28 - 30 кастрычніка 1939 r. прагаласавала za ўstanўленне савецкай улади. Tu жа byў приняти зварот i Вярхоўнага Савета ZSRR 3 просьбай уключиць Заходнюю Białoruś u magazyn Саюза сср і ўз'яднаць яє з БССР. Prośba jestem задаволена 12 лістапада 1939 r. wschód аднадушна вирашиў канфіскаваць землі памешчика і асаднікаў, нацыяналізаваць банкі, буйния прамисловия прадприємстви.

Пасля ўтварення ў канци 1939 r. nowy абласцей і раєнаў, якія замянілі ранейши адміністрацыйна- теритарияльни падзел, Кобрын з 15 студзеня 1940 r. stoў центрам раєна Брэсцкай вобласці.

U жыцці горада і раєна пачаліся сацыялістычныя pióroўтварэнні. Сярод nowy faktў і з'яў, якія запоўнілі працоўния будні мясцових жихароў, асаблівае месца zająłem реканструкция Дняпроўська-бугськага kanał. Цяпер, калі теритарияльнає адзінства Беларусі jestem адноўлена, эканамічнае значенне гетай воднай магістралі вирасла. U хуткім godzina tu з' явіліся спецыялісты - воднікі Верхнедняпроўськага параходства, якія распрацавалі śmiały праєкт 29 снежня 1939 r. цк КП(б) by і СНК БССР прынялі пастанову аб будаўніцтве na Дняпроўська- Бугскім kanał.

Тысячы людзей узяліся za працу. 200 камуністаў і 500 камсамольцаў узначалілі сацыялістычнае спаборніцтва. Днепра-Буг stoў ударнай будоўляй. Na працу выходзілі цэлымі вескамі. Зіма 1939-1940 гг. видалася суровай, але гета nie знізіла темпаў будаўніцтва. U praca былі запушчани магутния механізмы. Фактычна ўзнік nowy kanał: випрастана галоўная траса, u асноўним дзякуючи ўвядзенню ўчастка Кобрын - korzyść, значна расширана і паглиблена речишча. Дабавіліся śluza, плаціны і водаадлівы. Kanał атримаў надзейнає регуляванне ўзроўню вади і пачаў дзейнічаць.

... U pamiętny верасні 1939 r. raz з перадавымі часцямі 4-й арміі, якія прасоўваліся na захад, ішлі 2 специяльния кареспанденти gazeta "godzinny ojczyzna", даволі вядомия ў ten godzina дзеячи савецкай літаратуры. Рэдакцыя gazeta размясцілася ў Кобрыне. U dom № 1 na вуліцы Суворава пасяліліся і жылі ў кастрычніку - лістападзе 1939 r. пает А. Твардоўскі і пісьменнік Б. Гарбатаў. U гети перияд Твардоўскі ўпершиню звярнуўten ў pal паэзіі i франтавой тэматыкі. U Брэсце byў апублікаваны яго зборнік "Франтавыя верши". Стыль тих паетичних радкоў u многім нагадваў вершаваную maniera "Васіля Церкіна".

Na ten godzina u Кобрыне nie існавала ні друкарні, ні gazeta. Jestem вирашана пачаць виданне павятовай gazeta " praca", першия нумари якой друкаваліся na ręczny obrabiarka. Але ў хуткім godzina прибила паходная друкарня. Прыйшла дапамога і piekło газетчикаў: А. Твардоўскі і Б. Гарбатаў вучылі газетнай справе, самі рабілі praўкі, апрацоўвалі і рыхтавалі i друку материяли. Na палосах gazeta адлюстроўваліся працоўния будні горада. Знікла беспрацоўе, з' явілася ўпеўненасць u zaўтрашнім дні. Учарашнія чорнарабочия і батракі станавіліся na чале nowyўтвораних устаноў і арганізацый.

U 1940 r. u горадзе працаваў райпрамкамбінат, які аб'яднаў raz дробния майстэрні. Сюды jestem дастаўлена сучаснає абсталяванне, дзяржава аказвала дапамогу ў падрихтоўци тэхнічных kadrў. Дзейнічалі і іншыя прадприємстви, арцелі, якія аб'ядноўвалі na кааператиўних пачатках саматужнікаў- адзіночак. Вялікай падзеяй u гаспадарчим жыцці раєна stanąłem адкрицце Кобрынскай машинна-трактарнай станцыі. Узніклі першия калгаси ў веськах Турная, Паляцічы і інш. Нават уладальнікі приватних " сотак" і " дзялак"(tak tu называлі маленькія надзели) вырашылі арганізаваць swój уласни, гарадскі kał gasnę.

Ажыўленай і радаснай jestem гарачая para wypasającўdukam 1941 r. Прырода нібыта прасіла прабачення za pal випадковую няміласць - surowy зіму, абяцаючи na lato dobry ўраджай. Але сабраць яго nie давялося. Straszny вайна niebywały бедствам абрушилася na краіну.

Н. М. Пліско

• Rok nadzieja, rok walka
• Дакументы сведчаць(Запiска начальнiка Святкоўськага)
• Дакументы сведчаць(храналогiя падзей ў 1919-1938 гг.)
• Дакументы сведчаць(аб утварэннi сельсаветаў)
• I новага жицця
• Ен валодаў паетичним dar
• З гісторыі ахови здароўja na Кобрыншчыне
• Kobryń w czasach Polska
• Kobryń w 1920 rok
• Кобрын u апісанні Міхаіла Марчака
• Наваселкаўськає ўзброєнає виступленне сялян 1933 r.
• Судьбоносный 1939
• Сацыяльна- эканамічнае становішча Кобрыншчыны ў 1939-1940 гг.
• Ten незабиўни верасень ...
• U gad грамадзянськай вайни і ваєннай інтэрвенцыі
• Удзельнікі Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянськай вайни
• U magazyn Польшчы
• Узнагароджаныя медалем "za ўдзел u абарончай вайне 1939 rok"
• Удзельнікі ревалюцийних виступленняў na Кобрыншчыне(1921-1939)
• Wróciłem wstecz