Марчук Nina Córka Grzegorza

1. Wўчин. Радзiма Панятоўськага
Na заходнім уськрайку Камянеччыны, дзе цяче Пульва(некалі pasўnaprowadzący і судаходная) za 20 km na захад piekło Брэста, раскінуўten wўчьн, некалі мястечка, a цяпер звичайная веська na беларуська-польськай мяжи. Але месца гетає, вибранає ў iўнія zegar нібьгга Боскай воляй, зацішнае і спакойнає, jestem калiсьцi центральним паміж Рэччу Паспалітай і Вялiкiм княствам Літоўскім. Wўчин з'яўlaўten значним kulturalny центрам. Нарэшце, месцам нарадження нашага з вамі апошняга караля.

Cтаніслаў Панятоўскі

Першае пісьмовае ўпамінанне pra wўчин датуєцца XVI st., a менавіта тим, што ў 1586 годзе tu пабудавана царква святога Мікалая і Георгія. U 1720 r. адбиўten шлюб Канстанцыі Чартарыскай са Станіславам Панятоўскім, 44-гадовим generał, прадстаўніком вядомага польськага rodzaj herb " Целэк", кашталянам кракаўскім, ваяводам Мазавецкім, падскарбіем ВКЛ. Za плячима гетага чалавека byў удзел u шматлікіх бітвах. Канстанцыя jestem адзінай dacza уладальніка wўчина, якая і атримала яго ў пасаг.

3 гетага godzina Станіслаў Панятоўскі, пакінуўши ваєнния і палітычныя справи, надзейна asў u правінцыі, аддаўшися радасцям бацькі шматлікага сямейства. Уладанне налічвала 18 фальваркаў. Станіслаў Панятоўскі byў адукавани чалавек і światły. Ен prawoў реформи ў сваіх маєнтках, адмяніўши tak звания gwar - дні праци na pan.

2. Касцел u iмя święty Тройцыў wўчине
Бацька будучага караля скіроўває pal дзейнасць na будаўніцтва новага, цаглянага касцела непадалек piekło пакояў. (Jak вядома, перши драўляни касцел tu byў пабудавани ў 1639 годзе і месціўten воддаль маєнтка Панятоўскіх). Кутні kamień новага касцела заклалі 18 ліпеня 1729 rok. Праект зрабіў і виконваў praca варшаўскі архітэктар Вінцэнт Рахеці.

Усяго праз para rok людзі ўбачылі цуд архітэктуры. Вышыней амаль 15 metrў, uwieńczony graniasty шатром з гадзіннікам і вежай, з залачоним krzyż. Sala cerkiew kreda forma гречаськага krzyż і jestem пакрита плоськай столлю. Падлога ўсярэдзіне мармуровая. U касцеле размяшчаўten арган, сямейная loża і родавая крипта. Касцел meў dwa ўваходи - з bok дарогi i з bok палаца Чартарыскіх.

3. Нараджэнне малодшага syn
Есць людзі, якія ствараюць дабро, праменяцца духоўнасцю. Sam каштоўним дакументам, які сведчиць pra zeszły веліч wўчина(ен захаваўten i наших дзен) з'яўляєцца невялікіх памераў, аздобленая бронзай "Кніга метрик касцела doўчинськага piekło 1653 rok".

Za стагоддзі кніга poўнілася запісамі імен і титулаў вядомих магнацкіх rodzajў. Аднак, найвялікшы інтарэс выклікае запіс na латыні аб нараджэнні ў студзені 1732 rok dzień семнаццатага Станіслава aўgęsty Панятоўськага, будучага караля. Хрысцілі яго ў stary касцеле, na ten godzina капітальна адрамантаваним. Гэты касцел яшче дзейнічаў u 1762 годзе. Сення że tam валяєцца толькі цегла piekło яго падмурка.

Мацi Станіслава Панятоўськага стварила ў doўчине szkoła. U szkoła вучыліся яє чатири syn, дзве дачкі і некалькі юнакоў з приєзджих сем'яў. U тим ліку Антоній Тызенгауз, будучи міністр фінансаў Вялікага княства. Pra якасць навучання ў szkoła сведчаць, што ўten яни дасягнулі zaўважнага становішча ў тадышнім грамадстве. Затым Станіслаў (кароль) вучиўten ва універсітэтах Англіі і Францыі, kawał падарожнічаў. Валодаў пяццю замежнымі мовамі. A пакуль будучи кароль атримоўває адукацию, my зноў wróciłem ў doўчин.

4. Росквiт i заняпад wўчина
Чарговая zamiana ўладальнікаў wўчина адбилася ў 1744 годзе, калі książę Міхаіл Чартарыскі, kanclerz ВКЛ, міністр і видатни палітык, купіў частку wўчынскіх маєнткаў u свайго швагра, Панятоўськага(бацькі). Але сям'я будучага караля па-ранейшаму жила ў wўчине.

Станіслаў Панятоўскі(бацька) byў dobry гаспадаром, аднак, Міхаіл Чартарыскі аказаўten яшче лепшим. Ен dla вяльможнага жицця ствариў вялікасвецкую рэзідэнцью. Яго палац з ліственіцы налічваў 36 пакояў. A dwa цагляних флігелі - 52 пакоі.

Таксама пабудавалі шматлікія памяшканні dla прыслугі, гаспадарчия збудаванні, цяпліца, нарешце, театр. Wąs гета акаймляў 30-гектарни park, разрезани шырокім kanał, викладзени дубовымі дылямі. Двухпавярховы цагляни будинак бібліятэкі, u якім нарадзіўten будучи кароль, byў адноўлени. Дарэчы, godzina уратаваў гетую пабудову. U ім месцілася kantor калгаса імя Жданава, пасля tam жила приєзджая сям'я, цяпер вядуцца рамонтния praca. A вось кнігі і пакой караля загінулі. Jak гавориць сведка, архіў і кнігі існавалі яшче ў 1939 годзе.

Аднак, wróciłem ў XVIII стагодцзе. U гети godzina будуєцца ratusz(якую пазней перабудуюць пад царкву), каменния гандльовия rada(три raz ў rok tu праводзіліся кірмашы). Будуецца манастир і капліца(i сення nie захаваліся). Але наши сучаснікі pra гетую пригажосць doўга nie мелі дакументальних звестак. I толькі ў 1994 годзе ў Парыжскай нациянальнай бібліятэцы знайшлі малюнак П'ера Рыко з plan wўчинськай рэзідэнцыі.

Na сення захаваліся толькі касцел święty Тройцы, бібліятэка, частка сцяни палаца, ratusz, u якой цяпер дзеючая царква.
Што датичицца фальварка Грэмяча, які ўваходзіў u doўчынскі ansambl, to калі ў 1870 годзе ен stoў уласнасцю książęў Пузынаў, ten яни пабудавалі tam палац казачнай прыгажосці, з вялікім park з рэдкіх парод дреў... U nasz godzina tam jestem szkoła, пасля піянерскі лагер. I гета ашчаджала палац. 3 1997 rok " апеку" nad гістарычным помнікам уськлала na сябе Міністэрства kultura РБ.

5. Будучы кароль i будучая iмператрыца
Калі Станіславу Панятоўськаму споўнілася 20 гадоў, яго выбралі ў sejm Брэсцкага павета, дзе ен звярнуў na сябе ўwaga депутатаў сваім ритарствам. Праз dwa gad ен byў oto стольнікам ВКЛ. Затым Станіслаў aўgęsty ступіў na дипламатичную сцяжину: спачатку сакратар пасольства ў Санкт-Пецярбургу, пасля надзвичайни пасол Рэчы Паспалітай u Расіі.

Менавіта ў гети godzina ен знаеміцца з будучай імператрыцай Расіі Кацярынай II. Калі яни ўпершиню сустрэліся, jama jestem 23, ona - 26 гадоў. U разбешчаним дварцовим свеце Панятоўскі нагадваў цнатлівага каханка. Перад ад'ездам з Польшчы ен паабяцаў pal маці, што nie будзе піць і гуляць u karta, і што nie зробіць прапанови ні адной жанчине пакуль jama nie споўніцца 30 гадоў. Ен nie даваў zarzekanie się na ўстриманне, але легкія придворния Amor яго nie захаплялі ди bajўten плетак і інтрыг. A захапіўшися Кацярынай - гета jestem яго першає каханне - ен dumaў, што будзе любіць яє wieczny.

Кацярына і Панятоўскі былі палюбоўнікамі ўсяго pasўrok. U жніўні 1756 rok яго адаслалі wstecz u Польшчу і ў гети że godzina Кацярына зразумела, што яна цяжарная. Панятоўскі вярнуўten i руськага двара толькі ў пачатку студзеня 1757 rok. A ў ноч na 8 студзеня Кацярына нарадзіла дзяўчинку, імя якой далі Ганна. Ганна Пятроўna Раманава, якая праживе толькі 2 gad.

Кацярына II

Wąs ведалі, што гета дзіця piekło Панятоўськага, але маўчалі. Праз нейкі godzina імператрыца Елізавета западозриць Кацярыну ў дзяржаўнай здрадзе. Wąs яє палітычныя саюзнікі будуць ариштавания, a Панятоўськага зноў адправяць u Польшчу na doўгіх ten гадоў.

Лічыцца, што вибранню Станіслава Панятоўськага каралем садзейнічала Кацярына(oto Кацярына II, расійская імператрыца). Гэта tak. Ona кіраваў цвярози палітычны разлік. Яна dobro ведала характар Станіслава. Панятоўскі па-ранейшаму кахаў гетую жанчину. Менавіта гетим можна растлумачиць ten fakt, што каранация jestem призначана na дзень Кацярыны. Na дзень święty Кацярыны ен падпісаў і akt аб адмове piekło prastół. Есць звесткі, што Панятоўскі na працягу ўсяго свайго жицця прасіў Кацярыну II стаць ягонай жонкай. Але яна zaўsiwy гаварила: " nie"!

6. Станiслав aўgęsty Панятоўскi - кароль
U нядзелю 25 лістапада(pas каталіцкім календари) 1764 rok Станіслаў aўgęsty узишоў na tron. Дужы і малади, пригожи і адукавани ен meў тади 32 gad. A наперадзе jestem - трыццацігадовае панаванне ў адной з найвялікшых еўрапейскіх краін. Панаванне паспяховає i nie вельмi шчаслiвае i трагiчнае, радаснає i балючає. U тия днi ў Warszawa з' ехалiся rozżarzając 30 tysiąc гасцей з краiны ди замежжа. Каранаваўten Станіслаў Панятоўскi ў касцеле святога Яна.

Якi że ślad пакiнуў кароль Станіслаў na чале Рэчы Паспалiтай. Па-першае, ен актывізаваў адукацию, дзейнасць вучоних і мастакоў. Заснаваў u Warszawa кадэцкі korpus, з якога выйшлі славути generał Касцюшка, Ясінскі, Сакольніцкі і многія іншыя людзі. Byў заснавани korpus інжынераў ВКЛ і вернути i жицця манежни podwórze. Склалася myślenie, што з гетага godzina пачаўten "залати stulecie".

Панятоўскі надаваў увагу і гаспадарчай дзейнасці гмін, клапаціўten аб развіцці прамысловасці і гандлю. Але спроби ўмацавання центральнай улади droga реформ, выклікала незадаволенасць Расіі і Прусіі, a таксама мясцових реакцийних magnatў, і паступова перарасла ў адкритую варожасць. Ці że биваў кароль при жыцці ў wўчине? Адно ўпамінанне есць. U верасні 1775 rok ен byў u Камянцы і wўчине і нават виканаў prośba wójt, бурмістра і стараст. Аднак галоўнає тоє, што пасля сябе ен пакінуў Канстытуцыю 3 maj.

7. Канстытуцыя 3 maj 1791 rok
Унутраная палітычная нестабільнасць u краіне паслужылі Расіі, Прусіі і aўстрыі падставай i таго, каб распачаць падзел Рэчьі Паспалітай u 1772 годзе. Пасля гетих падзей кароль Станіслаў aўgęsty спрабує правесці дзяржаўную реформу. Byў приняти Дзяржаўни prawo, вядоми jak Канстытуцыя 3 maj.

Дарэчы, гета першая Канстытуцыя ў Еўропе і drugi ў свеце(пасля ЗША). U ona замацоўваліся межи pasўнамоцтваў дзяржаўнай улади, prawy і абавязкі грамадзян. Яна зацвярджала taki паняцце jak naród, якоє ўключала, апроч szlachta, мяшчан і сялян. Szlachta пазбаўлялася prawo асабістай улади nad сялянамі. Адбылося далейшає аб'яднанне Кароны і ВКЛ.

U выніку гетих змен Рэч Паспалітая stanąłem канституцийнай манархіяй. Радыкальныя ўнутрания реформи ў Рэчы Паспалітай зноў сталі непакоіць суседзяў, якія баяліся яє магутнасці. Восенню 1795 rok Кацярына II, імператар aўстрыі і кароль Прусіі сцерлі з karta Еўропи taki дзяржаву jak Польшчча. Караля Панятоўськага сілай прывезлі ў Гародню і змусілі адрачися piekło tron. Гэта jestem 25 лістапада (210 гадоў таму, u дзень święty Кацярыны). U гети godzina прускі кароль wywiozłem з Кракава ў Берлін каралеўскія сімвалы ўustrój. Станіслаў Панятоўскі nie mogę уратаваць дзяржаву, але праз pal палітыку духоўna падрихтаваў naród dla пераадолення 120-гадовай няволі.

8. Апошнi притулак апошняга караля
U сераду 11 лютага 1798 rok Яго Каралеўськая Вялікасць ustaў rana. Rozżarzając адзінаццаці адчуў сябе дренна. Выклікалі лекара. Пазней ксяндза. Хутка приєхаў і імператар Paweł з syn. Яны заспелі Панятоўськага непритомним... A ўжо 12 лютага билога манарха Рэчы Паспалітай nie stanąłem.

Пахаванне яго jestem сапраўди каралеўскім. Нябожчыка забальзаміравалі. Пасля труну з целам караля выставілі ў Троннай sala палаца. Paweł I асабіста ўськлаў na галаву Панятоўськага карону. A 5 сакавіка труну з целам урачиста перанеслі ў касцел święty Кацярыны. Працэсію з 18 tysiąc вайськоўцаў узначальваў sam расійскі імператар.

Затым абабітую biały шоўкам труну апусцілі ў drugi, пазалочаную і размясцілі ў крипце касцела. Na камяні зрабілі надпіс. Tak хавалі толькі рускіх цароў... Але самає дзіўнає ў тим, што ўten рабілася моўчкі. Tak загадаў імператар ... 6 ліпеня 1938 rok ў касцеле święty Кацярыны адбилася ексгумация парешткаў караля ў прысутнасці konsul Польшчы і прадстаўнікоў савецкай улади.

Jestem засведчана, што каралеўськає cały nie захавалася. A адзенне і іншыя речи захаваліся вельмі dobro. I вось 9 ліпеня 1938 rok na станцию stoўбци прибиў таварни wagon з апячатанай драўлянай ськриняй ... Тым zegar u wўчынскім касцеле ішла pośpieszny падрихтоўка i перазахавання.

Ноччу 14 ліпеня 1938 rok i wўчинськага касцела пад' ехалі dwa грузавікі і чорни лімузін. U святле кішэнных ліхтарыкаў выгрузілі 600 кілаграмовы саркафаг, які nie змясціўten нават u веснічкі крипти. Тады вырашылі перакінуць яго праз мураваную агароджу. Мур треснуў. Велізарная труна nie ўваходзіла ў krypta. U сутарэнні апусцілі толькі ськринку з серцам і ўнутранасцямі. Саркафаг паставілі na падлогу ў нішы.

Дзверы апячаталі. Адзін klucz адцалі мясцоваму ксяндзу Антоні Чышэвічу, другі za бралі сабе. Аднак, затаіць гетую навіну piekło мясцових жихароў nie ўдалося. 12 верасня 1939 rok ў wўчин увайшло гітлераўськає wojsko. Але праз три дні зноў адсунулася za Bug, саступіўши pas дамове гетую частку Палесся Чырвонай Арміі.

28 верасня жихари wўчина даведалiся, што будуць жиць u ZSRR. Станіслаў aўgęsty Панятоўскі апинуўten ў Савецкім Саюзе. Яго нікуды nie перавозілі. Prosty перасунулася мяжа. A 22 червеня 1941 rok ў мястечка ўвайшлі новия гаспадари са свастикай na rękaw.

Las wўчина пасля вайни byў визначани na Ялцінскай канферэнцыі. Ен адишоў i Савецкага Саюза. Jak сведчаць людзі, адразу że пасля ад'езду апошняй групи wўчынскіх каталікоў u Польшчу, u касцел улезлі niewolnikўнікі : разламалі труну, з мундзіра зрэзалі гузікі, яни блішчэлі jak залатия, забралі карону, розния материяли..

Пасля мясцови каваль з цинкавай труни нарабіў ведзер, і калі напіваўten, to любіў танчиць u каралеўськай кароне. Пасля смерці каваля яго syn карону здаў u якасці утыльсыравіны. Proch niewolnikўнікоў nie цікавіў, jak і рэшткі вонкавай труни з жалезнымі ручкамі. A вось куди дзелася urna з унутранасцямі? Кажуць, нібыта вартаўнік гміны Anton Пратасюк wyniosłem з касцела астанкі караля ў нейкає толькі jama вядомає месца. I гетую tajemnica забраў з сабою ў магілу.

Wąs сыходзілася na адним: wўчынскіх могілках. Можа, tak сціпла, але па- хрысціянску tam і ўпакоіліся астанкі караля? Jak успамінае кардинал Казімір Свентак, "Прыблізна ў 1955 годзе ў Мінск прийшоў ліст з wўчина, u якім aўтар паведамляў, што ен патаємна сабраў парэшткі караля і перазахаваў іх. I месца гатоў паказаць.. Nie паехалі. A ліст згубіўten".

I вось яшче адно перазахаванне. Можа, і nie апошняє?! Гаворыць Галіна Качаноўськая, супрацоўнік wўчинськага muzeum, студентка гістарычнага факультета. Гэта яна школьніцай u 1987 годзе raz з сябрамі з Гродна разграбалі рукамі смецце ў касцеле święty Тройцы ў wўчине, шукаючи рэшткі апошняга караля..

A 13 снежня 1988 rok byў падпісаны akt перадачи польськаму bok решткаў пахавання караля Станіслава. Сярод іх: сребния ałun, часткі труни, абцаси, fragment мундзіра, цвікі, шматкі каралеўськага плашча... Tak Станіслаў aўgęsty Панятоўскі з Божай ласкі Кароль Польскі, książę Літоўскі, Рускі, Прускі, Мазавецкі, Жамойцкі, Кіеўскі, Валынскі, Падольскі, Падляшскі, Інфлянскі, Смаленскі, Чарнігаўскі вярнуўten ў swój Варшаўскі замак праз 196 гадоў...

Gazeta "Лiтаратура i мастацтва", № 30, 28 лiпеня 2006 r.

• З rodzaj Андраноўскіх
• Казімір Лышчынскі
• Жыцце i смерць Станiслава aўgęsty Панятоўськага
• Кобрынскія карані " kodak"
• Лагішынскі зямельни bunt
• Jak "muchaўци" чэкістам памагалі
• Jak пiнскiя балоти выратавалi Расiю
• Wróciłem wstecz