А. М. Мартынов

Апошнія miesiąc 1943 rok Кобрын напоўніла kawał кіеўскіх бежанцаў, пераважна мужчин, якія былі сілком сагнани з наседжаних месц. (Tu даречи прыпомніць, што непадалеку piekło Кобрына, na poўнач piekło w. tama, праходзіла ў ten godzina " граніца" паміж Усходняй Прусіяй і Украінай). I смерці перапалохания людзі расказвалі, што при адступленні гітлераўци вывозілі ўсіх мужчин. Za тымі, хто спрабаваў схавацца, вялося сапраўднає паляванне з сабакамі. Калі знаходзілі, to прыстрэльвалі na месци, каб іншыя баяліся.

Dla Кобрыншчыны гетия бежанци паслужылі першим naoczny сігналам аб хуткім канци акупацыі. Аднак сапраўди шокави stan разгубленасці, які можна paraўнаць голькі з реакцияй na Сталінградскі rozgromienie, выклікала ў мясцових Niemiecў нестка аб вызваленні Чырвонай Арміяй u sam пачатку 1944 rok украінскага горада Сарны, які знаходзіўten менш чим u 200 кіламетрах piekło Кобрына.

Гэта падзея паслужила магутним штуршком i паспешнай эвакуацыі нямецкіх сем'яў. якія пераехалі сюди ў 1942 годзе з неспакойнай Польшчы. Адначасова цішком, nie прицягваючи ўвагі, сталі знікаць шматлікія " фалькстойч" - асоби мясцовага паходжання, якія з приходам Niemiecў " даведаліся", што ў іх цяклі нейкія кроплі "нямецкай криві". Яны атрамлівалі розния ulga і перавагі ўzamiana na лаяльнасць і " інфармацию" аб суседзях. Спяшаліся ўцячи za Bug таксама польскія служачия, якія займалі большасць пасад u мясцових установах.

Jak толькі пацяплела і сишоў śnieg, гітлераўци сталі спешна ўзводзіць u розних кропках горада жалезабетонния stale(адзін з іх i сенняшняга dzień захаваўten rozżarzając гарадськога dom kultura) stanowisko ogniowy. Адначасова сотні гараджан былі сагнани dla рицця велізарнай сурацьтанкавай траншэі na pasўдневай ускраіне Кобрына. Яна працягнулася piekło Днепра-Бугскага kanał i kanał Боны. Тым zegar nad горадам пастаянна кружиў назіральны самалет з двайним kadłub, tak nazywany " rama". Pas начах гараджане напружана ўслухоўваліся ў цяжкі łomot савецкіх бамбардзіроўчикаў, якія хвалямі імкнуліся na захад. Праз некалькі гадзін аблегчани łomot тих жа самалетаў абвяшчаў аб вяртанні іх пасля паспяховай бамбежкі варожих аб'ектаў.

Na невясели роздум наводзілі салдатаў Wermacht штогадзінныя радиєперадачи pas репрадуктарах, якія регулярна паведамлялі аб бамбежках авіяцыяй саюзнікаў нямецкіх гарадоў na захадзе краіны. Толькі зредку ў гетих перадачах чулася спакойнає: "niebo nad Германіяй чистає".

A дзеянні партизанаў актывізаваліся з skórny dzień. Побач з горадам skórny ноч чуліся aўтаматния і куляметния стрели, a na чигунци ўспыхвалі водбліскі ўзриваў партызанскіх мін. Nie na жарт перапалохания заваєўнікі Еўропи ў tuja зіму мабілізавалі сотні мясцових мужчин na дадатковую ахову чигуначних пуцей u начни godzina. З гетай метай na пеўних działka пастаянна хадзілі парамі дзяжурния са спецыяльнымі канструкцыямі ў виглядзе металічных колцаў na doўгім кійку з прымацаванымі кручкамі dla знаходжання і падриву мін. Бесперапыннае бринчанне pas рейках кантралявалася ваеннымі патрулямі, якія бязлітасна збівалі нядбайних прыкладамі. Расказвалі, што ў асабліва аблюбаваних партызанамі месцах мабілізаваныя "ахоўнікі" заключалі з партызанамі "сяброўскія пагадненні" : каб виратаваць piekło rozprawa суседнія вескі, падриўнікі звязвалі дзяжурних, стваралі ўражанне, што тия аказвалі супраціўленне.

Асаблівага rozmach "рейкавая вайна" дасягнула ў сярэдзіне червеня 1944 rok ў сувязі з падрихтоўкай аперацыі " Баграціен". Rozżarzając Кобрына рух цягнікоў перариваўten na працягли godzina. Нягледзячы na примаємия акупантамі miara, na адносна невялікім перагоне паміж Кобрынам і Пінскам аказаліся пад адхонам 398 варожих ешалонаў з живой сілай і ваеннымі грузамі. Сярод падриўнікоў большасць ськладала моладзь. Nie випадкова камсамол Кобрыншчыны ўстанавіў паблізу чигуначнага пераєзда na Пінскай шаши специяльни pamiętny znak.

Крызіснае становішча dla гітлераўцаў ськлалася і na шашейних дарогах, якія з наступленнем цемнати poўнасцю блакіраваліся партызанамі. U шерагу месц нават we dnie aўтакалони праходзілі пад аховай узброєнага kanwa. Каб неяк нейтралізаваць дзейнасць партизанаў, гітлераўци высеклі las уздоўże дарог. Na sam небяспечних działka dla вияўлення мін pas шаши праганялі спачатку жихароў з бліжэйшых весак.

Pas miara wzrost трывогі сярод насельніцтва, якая падтрымлівалася рознымі чуткамі, многія гараджане пачалі будаваць na агародах прымітыўния індывідуальныя бомбасховішчы. Jak хутка высветлілася na практици, яни былі дастаткова ефектиўним виратавальним сродкам "u хвіліну жицця цягккую". Прадбачлівыя забяспечвалі сховішчы прадуктамі харчавання і прадметамі першай неабходнасці. Масавай з'явай stanąłem традицийная miara перасцярогі ў gad ваєнних ліхалеццяў − закопванне каштоўнасцей u зямлю, каб яни nie згарэлі ў випадку пажараў. Рабіліся гета pas начах, цішком piekło суседзяў.

U чэрвені Кобрын wąs часцей наведвалі групи ўзброєних чорнамундзірных паліцаяў, якія ў паніцы ўцякалі з Украіны. Звычайна іх абози размяшчаліся na адпачинак za горадам. Сярод іх асабліва kawał jestem зусім яшче маладих chłopiecў. Калі іх папракалі ў здрадзе Радзіме, to многія nie прызнавалі сябе віноўнымі, прастадушна пераконвалі, што іх мабілізавалі ў паліцыю примусова ...

З skórny dzień wąs мацней адчувалася набліжэнне front. U зводках Савінфармбюро, якія распаўсюджвалі падпольшчыкі, oto называліся вызваленымі блізкія беларускія гаради. Wąs часцей u niebo udziałўляліся самалети з чырвонымі яоркамі. Pas начах зямля цяжка ўздригвала piekło глухіх аддалених узриваў, яни суправаджаліся водбліскамі sztuczny бліскавіц na захадзе. Вопытныя людзі шматзначна каменціравалі. Маўlaў, наши бамбяць Брэсцкі чигуначни вузел. Бяскоццыя конния абози і мотакалони Niemiecў oto баяліся начаваць u горадзе, імкнуліся спиняцца rozżarzając весак, каб пазбегнуць страт piekło паветраних atak. Na абочинах галоўних гарадскік вуліц узрышаліся штабелі ськринак з боепрыпасамі.

U адну з начей бомбави ўdar трапіў na ўсходнюю ўскраіну Кобрына. Спачатку nad горадам павіслі асляпляльна- яркія " свечкі", u водблісках якіх na Чырвонаармейскай вуліцы byў бачни ваєнни бензавоз пад древам. Piekło прамога пападання цистерна ўзарвалася, загарэліся суседнія драўla ния домікі, якія стаялі пад стрэхамі з саломи. Вось tu жихарам і давялося пераканацца ў надзейнасці сваіх бомбасховішчаў. Аднак bez ахвяр nie абишлося: u дзвюх такіх шчылінах былі poўнасцю пахавани целия ten' і.

Параіўшися з партызанамі, виратоўваючи сябе piekło примусовай эвакуацыі, kawał моладзі з горада і весак схавалася ў лясах і балотах. Ten' і партызанскіх сувязних і падпольшчикаў таксама сталі pas начах уцякаць пад ахову партизан. Апошні тидзень акурацыі характаризуєцца rozpasanie нястримнага рабавання і вивазам усяго, што ўjaўляла каштоўнасць. Затым прийшла чарга планамернага знішчэння нерухомай грамадськай маемасці. Былі ўзарвани гарадськая електрастанция, чигуначни вакзал, разбурани ўten прамисловия прадприємстви, знішчаны ўten гідравузлы na Днепра- Бугскім kanał. Сапраўдная стыхія разбурення накінулася na чигунку і сродкі сувязі. Некалькі дзен запар з bok чыгункі чуліся глухія ўdar − гета ўзрываліся тзлеграфния і телефонния слупи. Адначасова специяльним пристасаваннем перабівалі рэйкі і ламалі podkład kolejowy. U апошні момант перад ucieczka з Кобрына фашисти ўзарвалі nie толькі ўten масти, але і масточкі.

Але вось, нарешце, з усходу пачаў нарастаць szum блізкага bój. Ен примушаў людзей ратавацца za горадам. Ніхто nie ведаў дакладна, дзе, u якім напрамку треба шукаць паратунку. Pas гетаму многім давялося перажиць моцни стрес, калі раніцай апынуліся na "нічийнай зямлі", пад пралятаючымі nad галавой мінамі і кулямі. Той-сей смялейши вирашиў oto i ночи вярнуцца дадому. Jak звичайна ў такіх сітуацыях, горад заціх u чаканні перамен.

Na світанку 20 ліпеня na бязлюдних вуліцах паявіліся першия групи разведчикаў. Хутка затим горад byў запоўнени калонамі запилених чирвонаармейцаў u амаль што biały, вигареўших пад сонцам гімнасцерках − з пагонамі. A між тим u 1941 годзе гетих пагонаў nie jestem і ў паміне. Pas вулічным бруку загрымелі цяжкія гармати. dla маскіроўкі абвешания з усіх бакоў галінкамі. Некалькі дзен пасля гетага праз центр горада na захад рухаўten нястримни melasa людзей, абозаў, машин, гармат. I моманта визвалення ў Кобрыне заставалася nie боьш 2-3 tysiąc жихароў (u 19.годзе колькасць насельніцтва дасягаля 15 tysiąc).

Хутка горад ажывіўten − u пакінутых pani паявіліся сотні партизан якія пакінулі ляси. Атрады расфарміроўвалі значная частка маладих байцоў улівалася ў Чырвоную Армію. З przeszłość партизанаў фарміраваліся працоўния бригади і накіроўваліся na аднаўленне Днепра-Бугскага kanał.

Pas ініцыятыве партийнага кіраўніцтва ў komitet rejonowy адбилася нарада przeszłość падпольшчикаў і партызанскіх сувязних, прицягнутих i наладжвання нармальнага жицця rok. Указанні былі кароткімі, хоць і jaўna невыканальнымі: za dwa тыдні забяспечиць горад электраэнергіяй, наладзіць praca бібліятэкі і r. д. "Mandat" з-за адсутнасці і пачаткі двойчи падпісваліся першим сакратаром komitet rejonowy партыі Плянтам. Затым часова пайшла ў справу пячатка даваєннага РК ВЛКСМ. Адным słowo жицце pasўnaўdobry ўstąpam pal prawy.

А. Martynў

Martynў, А. Кобрын : ліпень 1944-га /А. Martynў // Камуністычная праца. - 1989. - 20 ліпеня.

• Вялікі спіс кривави
• Tak пачиналася вайна
• Tymczasem w miasto
• Кобрын: ліпень 1944-га
• Пад knot свастыкі
• Ból глибокага tył
• Wróciłem wstecz