Марчук Nina Córka Grzegorza

З успамiнаý удзельнiка BAB, 92-гадовага Мароза М.А.

Kaлi ý веську Кiвацiчы Кобрынскага раєна прыйшлi першия Саветы, jama jestem 18 гадоý. Чырвоную армiю мясцовия жихари сустракалi з яблыкамi i кветкамi. A ýладальнiкi маєнтка - сям'я Мультанаý, з'ехала яшче lato 39-га, прадаýши амаль усю маємасць. Вясной 1940 rok ý весци byý арганiзаваны калгас. Уступiла палова жихароý. Nie з радасцi, a za lęk. Бо чулi pra департацию людзей з суседнiх весак. Нашы ýспамiны будуць pra жицце za "польськiм zegar" i pra падзеi ВАВ.

Pan Мультан byý удауцом. Гадаваý sam syn Казiка, 1922 rok нарадження. Панскi маєнтак виглядаý tak: вялiзны драýляни na высокiм падмурку, kryty бляхай будинак, з мезанiнам i mieszkaniec Ghana. Кафляныя печи, печкi i камiн. U bok вескi Свiшчы sadzarka, з чистай халоднай вадой(вiдаць капалася na крынiцах). U sadzarka ýпадаý невялiкi раýчук, bez назви. Sam sadzarka акружаý вялiзны земляни wał, na якiм częsty падкошвалi trawa. Jestem прагулачная(шпацир) дарожка, абсаджаная лiпай. Пры ýездзе okrągły клумба- цвятнiк. Дарожкi викладзени брукам(з камення). La w byý domu вялiзны дагледжани ogród: жоýтия ранети, грушы-бэры, жоýтия i чорна- сiнiя слiвы. I wąs гета zakupywanieý jaýрей-лаýнiк з Кобрына.

Pan тримаý 100 галоý кароý. Jestem pal сираварня. Ser paбiлi na sprzedaż. Taкi że статак кароý byý i ý мясцових сялян. Яны таксама насiлi малако na sprzedaż, i сыраварнi. Maглi браць гроши, маглi ser(галанскi). Piekło адной карови ý летнi miesiąc можна jestem прадаць малака аж na цели ровар(a тэхнiка тади jestem ý цане).

Акрамя мясцових, якiя периядична pas nająłem za гроши працавалi ý pan, былi tam яшче i пастаянния работнiкi, якiя жылi ý велiчным чвораку(na сення jak by iнтэрнат). U весци byý магазiн, таргаваý таксама яурей. Jestem i szkoła. Pan częsty ездзiý pas гасцях na виязной бричци, запрежанай тройкай koń. Byý кучар, нехта Солтан.

( Дзе згiнуý панскi маєнтак, oto нiхто nie ведає i nie помнiць. Але ý вайну ен nie гареý). Mój субяседнiк - праваслаýни хрысцiянiн. I царква ý Вежным(веська) niedaleki. Але ен częsty хадзiý u касцел. I нiхто гетага nie забараняý.

I таму сення адзiны можа раськазаць pra касцел, апошнi касцел. Вядома, што будавалi яго ý 1845 годзе. Аб'емная кампазiцыя cerkiew jestem ýвасоблена гатичним вертыкалiзмам. Na галоýним фасадзе jestem шматфiгурная вежа(некалi ýwylot ula 44-га rok na ona будзе сядзець нямецкi snajper). Уваход byý аформлени двухкалонним порцiкам. Вертыкальная шалеýка scena, пафарбаваная u нябесна-галуби kolor, праразалася аконнымi праемамi. Дах byý з меднага лiста. Na galeria cтаяý арган. Акрамя iкон u касцеле la алтара roztajały rzeźbiarstwo święty апосталаý Пятра i pasýла. Вельмi пригожая, з древа цемнага kolor, jestem спавядальня. I nie адарваць погляду jestem piekło касцельнай żyrandol. Пры ýваходзе ý касцеле вiсела чигунная rzeźbiarstwo распяцця Iiсуса Хрыста. Касцел, jak i суседняя царква, нiколi nie закрывалiся, нават при фашисцкай акупацыi.

I ýten гетая piękność i гармонiя касцела згарела piekło запальнай кулi lato 1944-га rok. Але каб апiсаць здаренне, wróciłem ý червень 1941 rok. З приходам фашистаý u маєнтак вярнулiся яго гаспадари. A фашистаý мясцовия пабачылi ý перши дзень вайни. Яны iшлi пешшу, але больш матацыкламi i poвapaмi. Iшлi ý напрамку вескi Тэýлi. Нiкога nie чапалі. Але i мясцовия na iх глядзелi з-пад tratwa.

Адступаючай Чырвонай армii нiхто nie бачиý i nie чуý. Мясцiны tu глухiя. A вось праз некатори godzina праз вескi Кiвацiчы, Свiшчы, Заверша прайшла гранiца: суседнiя Глiнянкi, Дзявяткi, Тэýлi былi ва " Украiне", i ý iх " хадзiлi" карбованци, u Кiвацiчах i Завершы - "Усходняя Пруciя" былi з рэйхмаркамi.

U адпаведнасцi з загадам Трэцяга Рэйха, u gad акупацыi nasz краiна jestem падзелена na dwa рэйхкамiсарыята: " Украiна" i " Осланд". I якраз la весак Кiвацiчы, Свiшчы, Заверша, Шчарчова i dal na Пружаны праходзiла гранiца, i jestem tam "Усходняя Прусiя". A Тэýлi, Глiнянкi i dal Кобрын - oto " Украiна". Перамяшчэнне дазвалялася толькi pas спецпрапуськах, виданих u мясцовай камендатури(u Шчарчове) i толькi we dnie. Даведка jestem з фота, указаннем wzrost, kolor вачей i валасоý, узросту.

Справодства ва " Украiне" вялося na украiнскай мове, u "Усходняй Прусii" - нямецкай(i лацiнкай украiнская мова). Пагранiчная kobierzec jestem tak metrý пяцьсот. Перавораная i забаранаваная na pole, i прасека pas las. Праз якi кiламетр стаялi пагранiчныя будкi. Варта jestem круглия суткi. Pas кожнай весци стаялi pas 20 пагранiчнiкаý (Niemiecý). Хто жиý u приспасоблених памяшканнях(szkoła), dla каго будавалiся баракi. Trucizna iм варылi мясцовия, з ix жа прадуктаý, якiя цэнтралiзавана прывозiлi raz u тидзень з вескi Пелiшчы. Грабяжу i насiлля Niemiec нi raz nie учынiлi. Прыбiраць памяшканнi i територию дапамагалi мясцовия, хто pas prośba, хто пад примусам(za правiннасць).

Пагранiчнiкi з мясцовымi ладзiлi, нават raz пiлi i гарелку, i зналi адзiн другога ý твар. I хадзiць za " гранiцу" ý суседнюю веську дазвалялi. Kama i za " узятку" - яйкi, ser, курачка. Podatek na зямлю бралi зусiм невялiкi. A калi хтось з Niemiecý ехаý u Германiю i сваix, мянялiся гасцiнцамi з мясцовымi. Niemiec ý весци хадзiлi na taniec, częsty хадзiлi яни i ý касцел, na służba. Гаварылi з мясцовымi па-польську. Хаця za три gad разумелi i мясцовую мову, a мясцовия - нямецкую. I wąs працавалi : i сяляне, i pan, i Niemiec. Бо koń i каровам патребна jestem сена, a людзям гароднiна.

Цiкавыя звесткi. Ва " Украiне" nie jestem солi. Ten za torba солi можна jestem вимяняць нават каня. Front byý дзесьцi daleki, na усходзе. Pra партизан i 44-га rok нават i nie чулi. Пры нaблiжэннi front ýwylot ula 44-га rok la Кiвацiч i Заверша здарилася вялiкая rzeźnia. Niemiec адступалi. I ý веськах ix сабралася kawał. Ranny размясцiлi ý касцеле. A калi з las пачалi страляць наши, нямецкi snajper właziłem na kąpię касцела i трапна цэлiýten ý чирвонаармейцаý. Тады апошнiя выпусцiлi pas касцелу zapalczywy snop. Касцел палихнуý, наши пайшлi ý atak. Бой ськончиýten праз якую гадзiну. Чырвоная армiя пагнала Niemiecý na захад, хто byý живи. A мясцовия жихари пачалi випаýзаць з сваiх схованак. Карцiна jestem жудаснай. 3 касцелам згарэлi ýten ранения Niemiec. A нямецкiя акопи былi zawalony трупамi, таксама Niemiecý. Ranny koń i drugi живелу мясцовия жихари лячылi jak маглi. Бо здарових koń прыхапiла наступаючая Чырвоная Apмiя.

U ten жа дзень мясцовия засыпалi зямлей забiтых i недабiтых Niemiecý, u тия że траншэi. Praýtak, nie пагребаýши зняць з ix адзенне i абутак. Жэтоны nie здымалi, nie jestem iнтарэсу. I i сягоння мо sto, a мо i ból фашистаý знайшлi swój спакой la вескi Заверша. Дзесьцi ý 50-ия na тим некропалi збудавалi калгасную ferma. A цяпер tam ferma разбурана, a територия зарасла пустазеллем.

Oto ýwylot ula 44-га rok ýcix мужчин, хто падходзiý гадамi, забралi ý Чырвоную Армiю. Мароза М.А. направiлi na kurs u Расею, гатавалi na Японiю. Але кiнулi ý Karpaty, дзе ен атримаý раненне i праз pasýrok госпiталя byý камiсаваны. I яшче pra адно нямецкає пахаванне патребна ýспомнiць.

Za веськай Рынкi ý bok вескi Дзевяткi na пригорку, la хутара(якога ýжо iýlecz няма) Niemiec хавалi сваix суайчыннiкаý. U rynekýськай szkoła roztajały ýсю акупацию нямецкая konny жандармерия. Вiдаць гета яни ставiлi бярозавия крижи na могiлках свaix салдат. I ix крижи яшче помняць старажили. Цяпер tam таксама територия ý пустазеллi la ýжо drugi разбуранай, некалi вялiкай сельськагаспадарчай ferma.

Жнiвень 2013 r.

P.S. Mały надзеi, што суайчыннiкi Niemiecý даведаюцца pra гетия пахаваннi. I хоць фашисти, хаця яни пад примусам з' явiлiся na наших ziemia, але будуць пахавани па-чалавечи. Tak хоча i Бог, a ен na ýcix адзiны.

• Bunt z dziesięć kaem
• Wojna, który wstyd wspominam
• Bohater nasz naród
• Zapomniany bohater Kobryń
• I znów o tragedia 1939 rok
• Tragedia białoruski naród
• Tragedia wrzesień 1939 rok
• Успамiны Мароза М.А.
• Wróciłem wstecz