Versão em português 中文版本 日本語版
Polish version La version française Versione italiana
Русская версия English version Deutsch Version

Перажываюць подзвігі герояў     

З кожным годам усё менш сярод нас ветэранаў Вялікай Айчыннай – жывых сведкаў самай страшнай трагедыі мінулага стагоддзя, час, хваробы і старыя раны няўмольна збіраюць сваю сумную даніну. І, на жаль, вельмі часта разам з самімі ўдзельнікамі той вайны назаўсёды адыходзяць ад нас і жывыя ўспаміны аб тых падзеях, якія ў свой час вызначылі лёс усяго нашага народа. Але бывае і зусім інакш – калі памяць, нібыта моцнае дрэва, прабівае сабе шлях праз гады і пакаленні, калі ўспаміны бацькоў працягваюць жыць у іх дзецях, а потым перадаюцца ўнукам. Менавіта гэткі цудоўны прыклад знайшлі мы ў сям’і Васіля Грыцука – сына ветэрана вайны Васіля Міхайлавіча Грыцука, які пакінуў нас у мінулым месяцы.

- Вайсковая служба для майго бацькі пачалася яшчэ да вайны, – успамінае Васіль Васільевіч. – Здарылася так, што апынуўся ён адразу ў Ленінградзе – там прыняў прысягу і служыў у 2-м пражэктарным палку, які ахоўваў горад ад паветраных налётаў. Стаялі за горадам недалёка ад ракі Іжоры.

Можна толькі ўяўляць сабе, якім вялікім і нязвыклым здаўся для маладога вясковага хлопца славуты горад. Запомнілася Васілю Грыцуку і адна са шматлікіх бацькавых гісторый пра тыя, яшчэ даваенныя часы – як яны, прызыўнікі з самых розных куткоў Савецкага Саюза, упершыню ў жыцці селі ў трамвай. А праз хвіліну, калі трамвай паехаў, усе разам пападалі – аб тым, што трэба трымацца за поручні, ніхто з іх проста не ведаў…

А потым аднойчы ў небе нечакана з’явіліся нямецкія самалёты. Хаця, як расказваў Васіль Міхайлавіч, супрацьпаветраная абарона Ленінграда была арганізавана вельмі шчыльна, і спачатку толькі рэдкія самалёты маглі яе пераадолець. Аднак махавік нямецкага “бліцкрыгу” набіраў абароты – масіраваныя атакі хутка пачаліся адначасова з усіх напрамкаў, а з 8 верасня вакол горада замкнулася блакаднае кола. Ветэран успамінаў, як страшна вылі сірэны падчас паветраных налётаў, як гарэлі Бадаеўскія склады, дзе захоўваўся галоўны прадуктовы запас ленінградцаў, як па вуліцы з месца пажару цяклі сапраўдныя рэкі палаючага цукру… Як у блакадным горадзе проста на вуліцах падалі людзі – каб ужо ніколі не падняцца на ногі. Як адна з бомб прабіла некалькі паверхаў шпіталя, дзе ляжаў з раненнем Васіль Міхайлавіч, і разарвалася недзе ўнізе, змяшаўшы ў адну страшную мешаніну і сцены будынка, і параненых, і дактароў…

Васілю Грыцуку пашчасціла – яго разам з іншымі параненымі вывезлі з блакіраванага горада па славутай “дарозе жыцця”, якая праходзіла па лёдзе Ладажскага возера. Шпіталь у Комі – і зноў на фронт, у гэты раз – Калінінскі, куды Васіль Грыцук трапіў у складзе 79-га Гвардзейскага стралковага палка. Набліжаліся падзеі, па матывах якіх пазней быў зняты фільм “Корпус генерала Шубнікава” – дарэчы, які вельмі любіў глядзець Васіль Грыцук. Падраздзяленням, у якіх ён служыў, было патрэбна звязаць боем нямецкія рэзервы, якія рухаліся на дапамогу войскам Паўлюса, што знаходзіліся ў сталінградскім катле. А ўвогуле за вайну Васілю Грыцуку давялося быць і сувязістам, і аўтаматчыкам, і бранябойшчыкам–стралком супрацьтанкавага ружжа, і паездзіць на брані славутых “трыццацьчацвёрак” у складзе танкавага дэсанта. Але на ўсё жыццё запомніўся той самы непаўторны смак звычайнага хлеба – які ён, нібыта ўпершыню ў жыцці, пакаштаваў пасля выхаду з блакаднага Ленінграда.

А 25 лістапада 1942 года Васіля Міхайлавіча напаткала другое раненне – яму ў некалькіх месцах перабіла левую руку. І ў мірны час яшчэ доўга Васіль Грыцук успамінаў прафесіяналізм і адказнасць ваенных хірургаў і тыя намаганні, якія яны нават у тых сціслых умовах прыкладалі да таго, каб паставіць чалавека ў строй. Паставілі і яго. Доўгае лячэнне, рэабілітацыя – і зноў на фронт.

Успамінаў Васіль Грыцук і дні, калі за адзін дзень выбівалі цэлыя стралковыя палкі, і так званыя “жаночыя” батальёны, якія кідалі ў баі з-за недахопу асабістага саставу… Калі з некалькіх тысяч чалавек літаральна праз дзень-другі ў жывых заставалася адна няпоўная рота. Калі стаяў над палямі страшны смурод ад соцень трупаў – і нашых, і нямецкіх, якія не паспявалі прыбіраць.

Ну а потым пачалася ўжо зусім іншая вайна – Савецкая Армія рухалася на Захад, вызваляючы горад за горадам. Беларусь, Польшча, Германія… Там, у Германіі – дарэчы, у даволі цікавых абставінах – Васіль Грыцук сустрэўся з саюзнікамі.

- Бацька ўспамінаў, што ў канцы вайны на сваёй тэрыторыі немцы часта рабілі на нашы калоны засады, – успамінае Васіль Васільевіч. – Напрыклад, укопвалі ў зямлю танк па самую башню, добра маскіравалі і чакалі. Таму наперадзе і крыху збоку ад калон звычайна ішла разведка. Бацька на той час недзе паспеў здабыць трафейны веласіпед, на якім у той дзень і перамяшчаўся наперадзе калоны… Бачыць – нейкі гарадок, а ў ім – людзі. Спачатку думаў – немцы. Потым уважліва паглядзеў – а форма іншая, ды і машыны не нямецкія. Глядзіць – а некаторыя ўвогуле чарнаскурыя! Ну, дакладна не гітлераўцы. Аказалася – амерыканцы. Сустрэліся, абмяняліся цыгарэтамі… Цыгарэты саюзнікаў, дарэчы, нашым салдатам зусім не спадабаліся – прывыклі да сваёй, звычнай махоркі.

Там, на нямецкай зямлі, і скончылася вайна для Васіля Грыцука. І сёння ў ваенным білеце ветэрана можна прачытаць: “Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне з чэрвеня 1941-га па 1945 год”. Ад пачатку і да самага канца – на перадавой, пад агнём, сам-насам са смерцю. А ў 1946 годзе былы франтавік развітаўся з ваеннай службай. Настаў час мірнай працы – Васіль Міхайлавіч стаў першым старшынёй першага калгаса імя Леніна, вёў актыўную грамадскую дзейнасць – ды і ўвогуле, усё жыццё правёў у працы. Ён лічыў, што чалавек як машына, якая без працы імгненна пакрываецца ржой і выходзіць са строю. Гэтая ўпэўненасць ды “старая загартоўка” чалавека, які прывык перамагаць цяжкасці, і дапамагалі яму не губляць энергіі на працягу ўсяго яго жыцця. Што ж да памяці пра ваенныя і мірныя заслугі, то сёння, пасля смерці ветэрана, іх доказы пяшчотна захоўвае сын. Ордэн Леніна, ордэн Вялікай Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, ордэн Чырвонай Зоркі, два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга і многія іншыя ўзнагароды, узнагародныя лісты, ордэнскія кніжкі – як памяць аб тым, што нельга забыць…

Слухаючы Васіля Васільевіча, можна толькі здзіўляцца дакладнасці і падрабязнасці, з якімі ён запомніў усе ўспаміны бацькі. Магчыма, менавіта ў гэтай вечнай сувязі паміж пакаленнямі і заключаецца наша галоўнае багацце. Таму што немагчыма пакарыць народ, пакуль у ім з вуснаў у вусны перадаюцца ад бацькоў дзецям успаміны аб мінулым, подзвігі перажываюць герояў, а памяць захоўвае ўрокі гісторыі – якія не павінны паўтарыцца ніколі.

Дзмітрый БЯЛОЎ.
На здымках: Васіль Міхайлавіч Грыцук; Васіль Васільевіч Грыцук.
Фота аўтара.

Бялоў, Дз. Перажываюць подзвігі герояў / Дзмітрый Бялоў // Кобрынскі веснік. – 2015. – 11 лютага. – С. 4. Сын ветэрана вайны Васіля Міхайлавіча Грыцука ўспамінае аб ваенных гадах свайго бацькі.

Популярные материалы



Названия статей

Поиск по сайту

Наши партнеры

Виртуальное путешествие по всему городу Кобрину

дол галактика официальный сайт