Versão em português 中文版本 日本語版
Polish version La version française Versione italiana
Русская версия English version Deutsch Version

Статьи о Кобрине: В составе ВКЛ и РП

Кобрынскiя князi

Кобрынскія — старадаўні княжацкі род у ВКЛ. У 1366 г. польскі кароль Казімір III Вялікі адрокся ад падляшскіх гарадоў, а пра Кобрын напісаў, што ён з паветам належыць вялікаму князю ВКЛ Альгерду. Ад апошняга горад перайшоў да яго сына Любарта. У 1386 г. Ягайла перадаў яму Ратна і Ветлы, якія адабраў у Фёдара Любартавіча. У 1387 г. Польшча зноў захапіла Галіцкую зямлю, якую тады ж адабрала ў яе Венгрыя. У гэтай барацьбе ўдзельнічалі і некаторыя валынскія князі, у т.л. і Фёдар Ратненскі, які са сваёй дружынай рушыў да Галіча і выступіў супраць венгерскіх феадалаў.

Князь Фёдар пакінуў трох сыноў: Сангушку — родапачынальніка князёў Сангушкаў (яму перайшлі Ратна і Ветлы), Юрыя (Гурку) Краснічынскага — род Гуркаў, і Рамана — родапачынальніка князёў Кобрынскіх.

Першы раз Раман Фёдаравіч упамінаецца ў 1387 г., калі ручаўся каралю Уладзіславу II Ягайлу за Алехну Дзмітрыевіча. Паводле прынятага пры каралю звычаю з часу яго шлюбу з Ядвігай, у іх палацавым жыцці ўдзельнічаў князь Раман разам з іншымі літоўскімі князямі. Ён жа ўзначальваў новагародцаў у 1393 г. пад час іх паходаў на ўладанні маскоўскага князя, а ў 1394 г. — на Пскоў. У тым жа годзе ў каралеўскіх скарбовых рэестрах запісаны выдатак «за латы, накаленнікі, шлем і г.д. для князя Рамана». У 1404 г. вялікі князь Вітаўт пацвердзіў правы Рамана на дзедзічнае ўладанне Кобрынам, Грушавам, Несухожам і Міланавічамі. У 1411–1417 гг. Раман быў пры двары караля. Відаць, пасля гзтага памёр, ён больш нідзе не ўпамінаецца.

Пасля смерці Рамана Кобрын атрымаў у спадчыну яго сын Сямён Раманавіч — шчыры прыхільнік вялікага князя Свідрыгайлы ў вайне з Ягайлам. Калі ў 1431 г. кароль пайшоў на Луцк, дзе знаходзіўся Свідрыгайла, Сямён Раманавіч першы закрыў шлях Ягайлу. Паводле сведчання польскага гісторыка XV ст. Я. Длугаша, каралеўскі ваявода Грыцько Кірдзіевіч у час сечы з князем Сямёнам разбіў ушчэнт яго атрад, а самога князя «трупам палажыў». Але апошняе не адпавядае рэчаіснасці, бо Сямён Раманавіч, як вынікае з пісьмовых крыніц, жыў да 1460 г. Існуюць 2 акты, якія належаць гэтаму князю: «Аб падараванні баярыну Даніле вёскі Прышыхвосты» і «Аб забеспячэнні вена княгіні Ульяны назначэннем ёй 2000 коп грошаў асобным запісам (1454) на вотчынах князя Кобрыне, Чаравачыцах і Грушаве». Такім чынам Ульяне вярнулася падвоенай тая 1 тыс. коп грошаў, што прынесла жонка пасагу ад сваіх братоў. Сведкамі таго запісу былі дзядзька Сямёна, князь Сангушка Фёдаравіч, і стрыечны брат, князь Аляксандр Сангушка.

Княгіня Ульяна была дачкой Сямёна Гальшанскага, які пры вялікім князю ВКЛ Вітаўце займаў пасаду намесніка ў Ноўгарадзе. Болын таго, яна была пляменніцай трэцяй жонкі Вітаўта, Ульяны Іванаўны Галынанскай, і стрыечнай сястрой трэцяй жонкі Ягайлы, Соф'і Андрэеўны Галынанскай. Ульяна намнога перажыла свайго мужа Сямёна Раманавіча і сына Івана.

Пасля смерці сына і паўторнага шлюбу яго ўдавы, бачачы, што жыццё старэйшай дачкі Марыі Сямёнаўны забяспечанае, Ульяна запісала на другую дачку Ганну свае 1 тыс. коп грошаў з Грушава і Чаравачыцаў. Але ў хуткім часе яна разгневалася на Ганну за яе паўторны шлюб з Вацлавам (Венцлавам) Касцевічам і хацела той запіс ануляваць. Вялікі князь ВКЛ Аляксандр пастанавіў, каб Грушава і Чаравачыцы былі падзелены на 3 часткі, дзве з якіх належаць княгіне Ульяне, а трэцяя — пані Ганне. Княгіня Ульяна Сямёнаўна Кобрынская памерла каля 1500 г., пасля чаго Аляксандр прысудзіў Грушава і Чаравачыцы Ганне Сямёнаўне. Існаванне Марыі Сямёнаўны пацверджана ў актах, але звестак пра яе захавалася няшмат. Вядома, што яна была замужам за маскоўскім князем Іванам Васільевічам Красным.

Іван Сямёнавіч стаў апошнім мужчынскім прадстаўніком роду князёў Кобрынскіх. Ён быў адзіны з гэтага роду, хто не ўдзельнічаў у палітычным жыцці ВКЛ. Вызначыўся князь Іван сваімі фундацыямі на карысць цэркваў.

У 1469 г. ён запісаў на свайго слугу Сенысу Сярговіча, які валодаў царквой Святога Міколы, палову «дворышча Таратопскага». У 1473 г. разам са сваёй жонкай Фядорай, дачкой пана Івана Рагацінскага, фундаваў царкву ў гонар Божага Нараджэння ў Дабучыне (Пружаны).

У 1478 г. яны пацвярджаюць запіс свайго дзеда князя Андрэя Уладзіміравіча, які з жонкай Марыяй адпісаў маёнтак Осава царкве Прачыстай Божай Маці ў Кіеве, а ў наступным годзе пацвярджаюць святару Якубу кіраванне царквой Багародзіцы ў Кобрыне. Іван Сямёнавіч ад імя сваёй жонкі ў 1484 г. судзіўся з князем Сямёнам Іванавічам (Бельскім) за маёнткі яе дзеда князя Андрэя Уладзіміравіча, а таксама за маёнткі Айна, Магільна, Славенск, Лешніца і Палонна. Іх прысудзілі княгіні Фядоры Іванаўне.

На сваю жонку Фядору князь запісаў трэцюю частку ўсёй сваёй маёмасці, а 25 студзеня 1487 г. дадаў яшчэ ў якасці пасагу 2 тыс. дукатаў з дзвюх іншых частак. У той жа дзень княгіня Фядора адпісала яму 2 тыс. злотых з дзвюх частак маёмасці, атрыманай у спадчыну ад дзеда. 27 студзеня муж і жонка павялічылі суму на царкву ў Дабучыне.

Іван Сямёнавіч Кобрынскі памёр бяздзетным каля 1490 г. Выконваючы волю нябожчыка, княгіня Фядора Іванаўна 10 чэрвеня 1491 г. адпісала ўладанне Корчыцы Спаскаму манастыру.

У XV ст. Кобрынскае княства мела 2 цэнтры — Кобрын і Грушава, у якіх уладарылі ад імя князя ваяводы ці намеснікі. Усе кобрынскія князі правілі княствам не толькі «памысліўшы» са сваёй жонкай або сынам, але і «пагадаўшы» са сваімі баярамі і «нашай вернай радай». У некаторых граматах гаворыцца, што пры іх складанні былі «добрыя людзі, баяры нашы кобрынскія і грушаўскія, дваране і мяшчане». Усе яны мелі статус думцаў, радных паноў (радцаў).

Кобрынскія ўладары правілі самастойна ў межах свайго княства, не падпарадкоўваліся велікакняжацкім ураднікам і не падпадалі пад іх юрысдыкцыю.

Пасля сканчэння мужчынскай лініі Кобрын яшчэ некаторы час пераходзіў да нашчадкаў жанчын.

Кароль Аляксандр пакінуў Фядоры Іванаўне права на валоданне Кобрынскім княствам і ў 1491 г. ці 1492 г. выдаў яе за пана Юрыя Паца. Апошні ў 1501 г. адышоў ад удзелу ў грамадскім жыцці ВКЛ і стаў кіраваць маёнткамі жонкі, але хутка памёр (каля 1505–1506). Пані Фядора зноў дамагалася пацвярджэння правоў на Кобрын, для чаго ёй давялося судзіцца з Ганнай Сямёнаўнай. Каля 1507 г. княгіня Фядора перайшла ў каталіцтва і ўзяла імя Соф'я, у наступным годзе ўзяла шлюб з ваяводам віленскім і канцлерам літоўскім Мікалаем Радзівілам. Фядора перажыла і трэцяга мужа (памёр у 1509), памерла ў 1512 г. Яна завяшчала пахаваць сябе ў касцёле ў Ражанцы.

Ганна Сямёнаўна была апошняй, каму Кобрын належаў на дзедзічных правах. Праз яе шлюб з Фёдарам Іванавічам Бельскім павінен быў адбыцца пераход Кобрына ад бяздзетнага Івана Сямёнавіча да князёў Бельскіх. Але ў дзень вяселля ў 1481 г. была выкрыта спроба дзяржаўнага перавароту, у якім быў замешаны і Фёдар Іванавіч. Князь Бельскі ўцёк у Маскву. Адтуль ён настойліва дамагаўся прыезду жонкі. Пра гэта пісаў і маскоўскі князь Іван Васільевіч. Але Ганну не выпусцілі з ВКЛ. Не дачакаўшыся жонкі, Фёдар у 1498 г. ажаніўся з разанскай князёўнай Ганнай Васільеўнай. Ганна Сямёнаўна са свайго боку выйшла паўторна за пана Вацлава Станіслававіча Касцевіча. Пасля гэтага яна страціла вёску Яршэвічы, атрыманую ад вялікага князя Казіміра IV. Ужо ў 1502 г. Ганна Сямёнаўна запісала на мужа вышэйзгаданую суму з Грушава і Чаравачыцаў.

Пасля смерці Фядоры Іванаўны Касцевічы заявілі свае правы на Кобрын. Валодаючы ім, яны судзіліся з баярынам Ёскам Данілавічам Прышыхвосцкім, які не хацеў ім служыць. 10 лютага 1519 г. кароль Жыгімонт I Стары пацвердзіў кобрынскаму баярыну Некрашу Сямёнавічу Качаноўскаму права на валоданне маёнткам Байкавічы, які ён выслужыў у князя Івана Сямёнавіча. Крыху пазней пасля гэтага запісу памерла княгіня Ганна Сямёнаўна. Адразу пасля яе смерці кароль згодна з абяцаннем 1516 г. перадаў Кобрын маршалку гаспадарскаму Касцевічу на правах арэнды.

Вацлаў Станіслававіч стаў першым старостам кобрынскім.

Ю.А.Барысюк

Комментарии


Названия статей

Поиск по сайту



Наши партнеры

Кобрин, Беларусь, Достопримечательности, Интересные места